Rok Wilhelminy Iwanowskiej w Toruniu. Uroczystości w 120. rocznicę urodzin wybitnej astronomki

2 września 2025 roku Toruń oddał hołd jednej z najwybitniejszych postaci polskiej nauki – prof. Wilhelminie Iwanowskiej, pionierce polskiej astrofizyki, współtwórczyni toruńskiego ośrodka astronomicznego i pierwszej kobiecie w zarządzie Międzynarodowej Unii Astronomicznej. Tego dnia minęła dokładnie 120. rocznica urodzin uczonej, a uroczystości odbywające się w mieście miały niezwykle podniosły charakter. Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji i Innowacji jest współorganizatorem wydarzenia.

Obchody rozpoczęły się na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu, gdzie spoczywa prof. Iwanowska. Przedstawiciele władz samorządowych oraz zaproszeni goście złożyli kwiaty na grobie uczonej, oddając hołd jej dorobkowi naukowemu i wkładowi w rozwój polskiej astronomii. W ten sposób rozpoczęto cykl wydarzeń wpisujących się w Rok Wilhelminy Iwanowskiej, którego patronką została uczona.

Następnie odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej na bloku przy ul. Kraszewskiego 20–22, gdzie prof. Iwanowska mieszkała przez blisko 40 lat. W wydarzeniu uczestniczyli m.in.: Marszałek Województwa Kujawsko-Pomorskiego Piotr Całbecki, prezydent Torunia Paweł Gulewski, przewodniczący Rady Miasta Łukasz Walkusz, wójt gminy Łubianka Dagna Całbecka, a także radni Magdalena Cynk-Mikołajewska i Michał Zaleski. KPCEI reprezentował Jarosław Przybył Zastępca Dyrektora, Kierownik Centrum Edukacji Astronomicznej.

Szczególnym gościem uroczystości był cioteczny wnuk Wilhelminy Iwanowskiej – Jan Pruski, a także młodzież z dwóch szkół noszących imiona patronów nauki: Szkoły Podstawowej nr 7 im. Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Szkoły Podstawowej im. prof. Wilhelminy Iwanowskiej w Pigży.

Po uroczystościach w przestrzeni publicznej uczestnicy obchodów przenieśli się do Książnicy Kopernikańskiej, gdzie otwarto wystawę zatytułowaną „Pierwsza dama polskiej astronomii. Prof. Wilhelmina Iwanowska”.

Ekspozycja składa się z dziesięciu plansz tematycznych dokumentujących najważniejsze etapy życia i pracy uczonej – od dzieciństwa i studiów w Wilnie, przez początki kariery naukowej i przymusową ekspatriację, aż po rozwój toruńskiego ośrodka astronomicznego oraz imponujące osiągnięcia na arenie międzynarodowej.

Plansze zilustrowano materiałami z Archiwum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i Książnicy Kopernikańskiej, a ich narrację uzupełniają oryginalne dokumenty i przedmioty osobiste prof. Iwanowskiej – dyplomy, rękopisy, notatki, listy, publikacje, a także toga akademicka, narty czy maszyna do liczenia.

Kuratorami wystawy są Bożena Kierzkowska, Weronika Krajniak i Anna Supruniuk, natomiast projekt graficzny przygotował Kamil Snochowski. Wystawa powstała dzięki wsparciu Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego i została przygotowana w ramach Roku Ludzi Nauki z Kujaw i Pomorza.

Obchody rocznicowe uświetniła również premiera monodramu muzycznego „Astronomka”, zaprezentowanego w Akademickim Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa”. Spektakl w wykonaniu Marii Cynk-Mikołajewskiej powstał na podstawie wspomnień prof. Iwanowskiej, ukazując nie tylko jej naukowe osiągnięcia, ale także osobisty, pełen pasji wymiar życia.

– Była to kobieta niepospolita, współtwórczyni toruńskiej astronomii. Kobieta, która poświęciła całe swoje życie nauce i Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika. Wychowała całe grono uczniów, z których część jest z nami do dziś. Miasto postanowiło uczcić panią Wilhelminę Iwanowską, ogłaszając rok 2025 jej rokiem – podkreślił prof. Krzysztof Mikulski, reprezentujący Międzynarodowe Centrum Badań Kopernikańskich, które koordynuje tegoroczne wydarzenia.

Centrum Edukacji Astronomicznej KPCEI w ramach swojej działalności przygotowało ciekawą propozycję pikników astronomicznych dla uczniów i nauczycieli oraz w formule rodzinnej z udziałem koordynatorów sieci Kujawsko-Pomorskich Astrobaz Kopernik. Podczas tych wydarzeń ukazujemy sylwetkę oraz najważniejsze osiągnięcia Profesor Wilhelminy Iwanowskiej. Najbliższe spotkania z astronomią zaplanowaliśmy 17 i 18 września w Bydgoszczy i we Włocławku. Weźmie w nich udział ponad 1300 uczniów z kujawsko-pomorskich szkół.

Ważnym akcentem było także nadanie organizowanemu od kilkunastu lat pod Patronatem Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiemu Konkursowi Astronomicznemu imię Pani Profesor.

Uroczystości w Toruniu były nie tylko okazją do przypomnienia dorobku naukowego prof. Iwanowskiej, ale także do ukazania jej jako osoby niezwykle oddanej swoim uczniom i nauce. Potrafiła budzić szacunek, jednocześnie wymagając dyscypliny i rzetelności.

Rok 2025, ogłoszony w Toruniu Rokiem Wilhelminy Iwanowskiej, to czas, w którym przypominamy jej wyjątkową biografię, a także znaczenie kobiet w świecie nauki. Ekspozycja w Książnicy Kopernikańskiej i towarzyszące jej wydarzenia pozwalają spojrzeć na uczoną nie tylko przez pryzmat osiągnięć badawczych, ale również jako na osobę, która całym swoim życiem służyła nauce i kolejnym pokoleniom młodych badaczy.

fot. Andrzej Romański/ Justyna Nowak (KPCEI)